Έθιμα γάμου στην Ελλάδα

Ο γάμος στην Ελλάδα συνοδεύεται από ένα σύνολο εθίμων και παραδόσεων που διαφέρουν ανά περιοχή, νομό ή νησί. Κάθε τόπος διατηρεί τα δικά του στοιχεία, από τη μουσική μέχρι και το γλέντι μετά το γάμο. Παρακάτω ακολουθεί μία λίστα από έθιμα χωρισμένα ανά περιοχή.

Έθιμα γάμου στην Κέρκυρα

Η Κέρκυρα κρατά ζωντανά αρκετά γαμήλια έθιμα που διαφέρουν από ό,τι συναντά κανείς σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Στο νησί υπάρχει το χαρακτηριστικό έθιμο της «τσουτσουμίδας». Την ημέρα των αρραβώνων μια νέα συγγενής του γαμπρού φέρνει στο σπίτι της νύφης ένα καλάθι (ινπένιο) στο κεφάλι της, το οποίο καλύπτεται με κόκκινο μαντίλι στολισμένο με κίτρινα φτερά από παγώνι. Σε αυτό το καλάθι βρίσκονται τα δαχτυλίδια των αρραβώνων και δώρα προς τη νύφη και τις οικογένειές. Το έθιμο αυτό συνδυάζει την τελετουργία της δέσμευσης με τον συμβολισμό της κοινωνικής επίδειξης και τη χαρά της κοινότητας

Η Κυριακή συχνά ορίζεται ως η ημέρα του γάμου. Επιπλέον, υπάρχει το έθιμο να φοράει το ζευγάρι παραδοσιακή ενδυμασία, κάτι το οποίο πολλοί κρατάνε έως και σήμερα ως παράδοση.

Έθιμα γάμου Αγρίνιο

Στην περιοχή του Αγρινίου παρατηρούνται έθιμα που ξεκινούν πριν από τη δεξίωση γάμου. Ένα από αυτά είναι το στρώσιμο του κρεβατιού του ζευγαριού με ρύζι, χρήματα και πέταλα από λουλούδια ώστε να ριζώσει η ζωή του ζευγαριού.

Ένα ακόμη έθιμο είναι το πλύσιμο της προίκας της νύφης λίγες ημέρες πριν, που συμβολίζει την προετοιμασία του σπιτιού της νέας ζωής, όπου συμμετέχουν συγγενείς και γείτονες.

Ένα ιδιαίτερα σπάνιο έθιμο είναι το πέταγμα μήλων. Η νύφη πετάει μήλα προς τους καλεσμένους ή σε συγκεκριμένα μέλη της οικογένειας. Αυτό συμβαίνει γιατί τα μήλα συμβολίζουν γονιμότητα, ευημερία, καλή τύχη.

Έθιμα γάμου Αρκαδία

Στην Αρκαδία, τα παραδοσιακά γαμήλια έθιμα τονίζουν τον αποχωρισμό της νύφης από την οικογένειά της και την είσοδό της σε έναν νέο κύκλο ζωής. Για αυτό το λόγο σε πολλά χωριά της Αρκαδίας όταν τελειώνει ο γάμος, το σόι της νύφης δεν πηγαίνει στο γλέντι, καθώς την γιορτάζουν μία μέρα πριν, στο προγλέντι.

Επιπλέον, κατά την διάρκεια του γάμου, στο «η δε γυνή ίνα φοβήται τον άντρα» Το ζευγάρι προσπαθεί να πατήσει ο ένας το πόδι του άλλου για να δημιουργεί σούρουρο στην εκκλησία από τους παρεβρισκόμενους.

Μετά την τελετή του γάμου, η νύφη οδηγείται στο σπίτι του γαμπρού με τη συνοδεία στολισμένων ζώων και παραδοσιακής μουσικής.

Έθιμα γάμου στο Βόλο

Η πόλη του Βόλου και ιδιαίτερα η ευρύτερη περιοχή του Πήλιου και των χωριών της έχουν διατηρήσει αρκετά παραδοσιακά στοιχεία για το γάμο. Ένα από αυτά είναι η μεταφορά των προικιών με άλογα υπογραμμίζει τον σεβασμό στην παλαιότερη κοινωνική δομή, όπου η προίκα και η οικογένεια είχαν μεγάλο ρόλο.

Το «ξύρισμα του γαμπρού» είναι τελετουργικό σύμβολο μετάβασης από την ελεύθερη στην οικογενειακή ζωή. Οι φίλοι του γαμπρού πριν το γάμο τον ξυρίζουν και τον περιποιούνται ώστε να είναι έτοιμος πριν ντυθεί γαμπρός.

Την εβδομάδα του γάμου υπάρχει το έθιμο τα «προζύμια». Ουσιαστικά και οι δύο οικογένειες του ζευγαριού ζυμώνουν μαζί καθώς η ζύμωση συμβολίζει την νέα ένωση .

Ως γλυκό κέρασμα μετά το γάμο είναι ο μπακλαβας.

Έθιμα γάμου στην Εύβοια

Στην Εύβοια παρατηρείται το έθιμο με το πέταγμα των μήλων από τη νύφη προς τους καλεσμένους.

Το Σάββατο πριν το γάμο ο γαμπρός καλείται να παραλάβει την προίκα από το σπίτι της νύφης και να την μεταφέρει στο σπίτι που θα ζήσουν μαζί μετά το γάμο με τη συνοδεία φίλων και παραδοσιακών οργάνων.

Μετά το γάμο η πεθερά προσφέρει στην νύφη μέλι για να είναι γλυκιά η κοινή ζωή του ζευγαριού, και τοποθετεί ένα κομμάτι σίδερο στην πόρτα του σπιτιού να το πατήσουν και οι δύο για να είναι σιδερένιοι.

Έθιμα γάμου στη Ζάκυνθο

Οι γάμοι στη Ζάκυνθο γίνονται την Κυριακή. Την Παρασκευή το σόι του γαμπρού πήγαινε στο σπίτι της νύφης για να πάρει την προίκα της με ένα άλογο με κορδέλες, χάντρες και καμπανάκια στο λαιμό. Μετά η νύφη έπρεπε να γυρίσει γύρω από το άλογο τρείς φορές δεξιά και τρείς αριστερά. Το έθιμο αυτό ονομάζεται «στρούνισμα».

Η νύφη πάει στην εκκλησία με συνοδεία από παραδοσιακά τραγούδια και με όλους τους καλεσμένους πίσω της.

Έν ακόμη έθιμο είναι τα «πιστρόφια». Οι νεόνυμφοι πηγαίνουν για πρώτη φορά στο σπίτι της νύφης για να δει τους γονείς της μία βδομάδα μετά το γάμο.

Έθιμα γάμου Ήπειρος

Στην περιοχή της Ηπείρου, υπάρχουν πολλά έθιμα τόσο κατά την προετοιμασία πριν το γάμο όσο και για την ημέρα του γάμου.

Πρώτο είναι το σφάξιμο των κρεάτων 2 μέρες πριν το γάμο, ούτως ώστε να ωριμάσουν και να μαγειρευτούν την ημέρα του γάμου σε μεγάλα καζάνια με ρύζι.

Στο σπίτι του γαμπρού υπάρχει ο στολισμός του φλάμπουρου, που συμβολίζει ότι σε αυτό το σπίτι μένει ο γαμπρός.

Ακόμη ένα έθιμο που παρατηρείται είναι η “Κουλούρα” ή “Γαμοκούλικο”. Η μητέρα του γαμπρού βάζει ένα στρογγυλό τσουρέκι (κουλούρα) πάνω στο κεφάλι του. Οι παρευρισκόμενοι παίρνουν κομμάτι από το τσουρέκι και το βουτάνε σε μέλι, ευχόμενοι γλυκιά ζωή.

Έθιμα γάμου Θεσσαλία

Στη Θεσσαλία ο γάμος διαρκεί 8 ημέρες. Τη Δευτέρα, δύο αγόρια μοιράζουν τσίπουρο από μία μεγάλη στάμνα στολισμένη με λευκό μαντήλι και λουλούδια γυρνώντας  όλο το χωριό για τα καλέσματα του γάμου.

Την Τετάρτη, στο σπίτι της νύφης πήγαιναν φίλες της για να πλύνουν την προίκα.

Το απόγευμα της Πέμπτης τα νεαρά κορίτσια έπιαναν τα προζύμια για το ψωμί του γάμου ενώ οι γυναίκες μαγείρευαν, έτρωγαν και χόρευαν

Το πρωί της Παρασκευής οι βλάμηδες έφτιαχναν το φλάμπουρο, το λάβαρο της χαράς , φτιαγμένο από ξύλο κρανιάς για να ναι γερό το ζευγάρι. Η σημαία του φλάμπουρου ήταν άσπρη για την αγνότητα ή κόκκινη ως σύμβολο της έλξης του ζευγαριού.

Την νύφη την έντυναν οι βλάμισσες και έγραφαν το  όνομά τους κάτω από το δεξί παπούτσι της νύφης. Τον γαμπρό τον ξύριζαν μέσα σε ταψί οι βλαμάδες και τον έντυναν.

Μετά την γαμήλια τελετή, τον πρώτο χορό στο γλέντι τον αρχίζει η νονά ή ο νονός με τον συρτό κρατώντας ένα ζευγάρι παπούτσια ως ένδειξη σεβασμού προς τον γαμπρό.

Έθιμα γάμου Θράκη

Στην Θράκη οι προετοιμασίες του γάμου διαρκούσαν μια εβδομάδα. Το Σάββατο πριν το γάμο, οι φίλες της νύφης πηγαίνουν στο σπίτι της για να της βάψουν τα μαλλιά και τα νύχια. Έβαφαν και οι ίδιες το μικρό δάχτυλο του χεριού τους ως ένδειξη ότι είναι μάρτυρες στο γάμο.

Ο γαμπρός την ώρα που ετοιμαζόταν έχει στα πόδια του ένα ταψί με ροδοπέταλα, ρύζι και κουφέτα, στο οποίο οι συγγενείς «ασημώνουν» το γαμπρό τραγουδώντας θρακιώτικα τραγούδια γάμου. Μετά τον έντυναν οι φίλοι του και πήγαιναν στην εκκλησία.

Έθιμα γάμου Θεσσαλονίκη

Στη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με το έθιμο, οι φίλοι του γαμπρού ντύνουν το γαμπρό, αλλά το σακάκι το βάζει ο πατέρας του.

Κατά την προετοιμασία της νύφης, 4 φίλες της ανύπαντρες σπάνε πάνω από το κεφάλι της την παραδοσιακή κουλούρα ( μια γλυκιά τσουρεκένια πίτα) και η οποία μοιράζεται σε όσους είναι ανύπαντροι.

Ακόμη ένα έθιμο είναι ο κουμπάρος να βάλει το παπούτσι στη νύφη και βάζει μέσα λεφτά μέχρι να «χωρέσει» στο πόδι της.

Έθιμα γάμου Ικαρία

Στην Ικαρία οι περισσότεροι γάμοι είναι ανοιχτοί σε όλους. Σε κάποιες  περιοχές η αναγγελία ενός γάμου τοιχοκολλείται ούτως ώστε να είναι εμφανής σε όλους. Για αυτό το λόγο, το γλέντι μετά το γάμο πραγματοποιείται σε κεντρικό σημείο για να χωράνε όλοι οι καλεσμένοι και να υπάρχει ο απαιτούμενος χώρος για χορό.

Έθιμα γάμου Κρήτη

Τα έθιμα γάμου της Κρήτης είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με φαγητό. Το πρώτο είναι το γαμοκούλουρο. Είναι ένα επτάζυμο ψωμί που ζυμώνει η μέλλουσα νύφη και δίνεται ως δώρο στους κουμπάρους.

Δεύτερο είναι το γαμοπίλαφο. Πρόκειται για σιγοβρασμένο κρέας, στον ζωμό του οποίου βράζει το ρύζι. Το πιλάφι συμβολίζει το «ρίζωμα» και τη γονιμότητα των νεόνυμφων.

Επόμενο είναι τα ξεροτήγανα. Πρόκειται για χειροποίητο φύλλο από γλυκιά ζύμη, που τυλίγεται σε ρολό. Σερβίρεται με μέλι και τριμμένο καρύδι και σερβίρεται σε όσους βοήθησαν με τις προετοιμασίες του γάμου.

Από τα κρητικά έθιμα δε θα μπορούσαν να λείπουν οι μπαλωθιές και το λευκό σαρίκι που φορούν οι άντρες κατά τη διάρκεια του γάμου.

Έθιμα γάμου Καλαμάτα

Οι γάμοι στην Καλαμάτα αποτελούν πραγματικές γιορτές, με προετοιμασίες που ξεκινούν αρκετές ημέρες πριν.

Η προετοιμασία ξεκινά με το ζύμωμα του προζυμιού, το οποίο φτιάχνουν οι γυναίκες του σπιτιού μαζί με τις φίλες της νύφης το οποίο συμβολίζει τη γονιμότητα και την ευτυχία του νέου ζευγαριού.

Λίγες μέρες πριν τον γάμο, πραγματοποιείται και το στρώσιμο του κρεβατιού. Οι φίλες της νύφης στρώνουν το νυφικό κρεβάτι με παραδοσιακή μουσική, ενώ συγγενείς ρίχνουν ρύζι, νομίσματα και ροδοπέταλα για καλοτυχία.

Το πρωί του γάμου, ο γαμπρός δέχεται το παραδοσιακό ξύρισμα από τον κουμπάρο του, υπό τους ήχους της λύρας και του νταουλιού. Οι φίλοι και οι συγγενείς πειράζουν τον γαμπρό και τον κερνούν κρασί ή τοπικό ούζο για να πάρει θάρρος.

Έθιμα γάμου στην Κεφαλονιά

Η Κεφαλονιά, ως νησιωτική περιοχή, διαθέτει γαμήλιες παραδόσεις που συνδυάζουν τη θάλασσα και τα τοπικά τραγούδια.

Πέραν από το στρώσιμο του νυφικού κρεβατιού 2 μέρες πριν το γάμο και το ξύρισμα του γαμπρού που σαν έθιμα υπάρχουν και σε άλλες περιοχές, στην Κεφαλονιά η νύφη συνοδεύεται από τους δικούς της στην εκκλησία και ο κόσμος βγαίνει στο δρόμο με λουλούδια και κουφέτα που εύχονται να ζήσει το νέο αντρόγυνο και καλούς απογόνους.

Παραδοσιακά φαγητά είναι η σούπα γίδας, η κρεατόπιτα και τα σφαχτά στο τραπέζι. Ως γλυκό του γάμου είναι η μυζηθρόπιτα ή η καρυδόπιτα.

Έθιμα γάμου στη Μακεδονία

Στην Μακεδονία, κουμπάρος σύμφωνα με την παράδοση έπρεπε να γίνει ο νονός του γαμπρού με συνοδεία τα μπρατίμια όπως έλεγαν τους αδέσμευτους φίλους του νέου που θα παντρευόταν.

Οι γυναίκες από το σόι του γαμπρού, ετοίμαζαν τα κανίσκια, καλέσματα για τον κουμπάρο και τα μπρατίμια.

Η νύφες της Μακεδονίας κατά το έθιμο φορούσαν μία σιδερένια ζώνη για να είναι σιδερένιος ο γάμος της και για να αποφευχθεί το κακό μάτι.  Το νυφικό της το έβαζαν μέσα σε ένα κόσκινο με ρύζι και γλυκό και το πετούν κάτω 3 φορές πριν το φορέσει.

Έθιμα γάμου στη Λέσβο

Στη Λέσβο ο γαμπρός συνοδεύεται στην εκκλησία από τους μουζικάντηδες να παίζουν γαμήλια παραδοσιακά τραγούδια. Αν η νύφη είναι από το χωριό, τότε όλοι μαζί πηγαίνουν να την πάρουν.

Μετά το μυστήριο του γάμου, όλοι οι καλεσμένοι παίρνουν το βαζάκι με το μέλι, προσφορά των γονιών του γαμπρού αντί για μπομπονιέρες.

Έθιμα γάμου στη Νάξο

Στην περιοχή της Νάξου, ο γαμπρός με τους συγγενείς και τους φίλους ξεκινά με τη συνοδεία βιολιτζήδων να πάνε στο σπίτι της νύφης να την παραλάβουν. Εκεί της δίνει την ανθοδέσμη και ξεκινάνε όλοι μαζί για την εκκλησία.

Μετά το πέρας του γάμου, ο παππάς βάζει στις τσέπες του γαμπρού τα κουφέτα από το δίσκο του γάμου και ο γαμπρός με τη σειρά του τα δίνει στις ανύπαντρες κοπέλες.

Οι καλεσμένοι παίρνουν μπομπονιέρα και ένα παραδοσιακό γλυκό το «ξεροτήγανο».

Έθιμα γάμου Πελοπόννησο

Στην περιοχή της Πελοποννήσου εκτός από τα κλασσικά έθιμα, μετά το γάμο όταν ακολουθεί το γλέντι, χορεύεται ένας ιδιαίτερος χορός, το καγκελάρι. Πρόκειται για έναν παραδοσιακός χορό που όσοι χορεύουν σχηματίζουν κύκλο και ενώνουν τα χέρια τους στους αγκώνες και τα δάχτυλα μοιάζοντας με αλυσίδα. Από το σχηματισμό αυτό, τα «καγκελαρίσματα», πήρε και το όνομά του ο χορός αυτός.

Ένα ακόμη έθιμο είναι ότι ο γαμπρός δεν πρέπει να δει το νυφικό. Σε περίπτωση που το δει η οικογένεια της νύφης θα πρέπει να τον αλευρώσει.

Έθιμα γάμου Σέρρες

Στις Σέρρες μετά το γάμο, η νύφη σταματά στην έξοδο του σπιτιού της. Εκεί έχουν τοποθετήσει ένα ποτηράκι γεμάτο κρασί το κλωτσά με το δεξί της πόδι. Θεωρείται γούρι για το ζευγάρι αν σπάσει το ποτήρι .

Στην είσοδο του σπιτιού του ζευγαριού είναι τοποθετημένο ένα υνί. Πάνω σ’ αυτό πρέπει να πατήσουν οι νεόνυμφοι, το οποίο συμβολίζει την υγεία και την καρποφορία. Την νύφη στο σπίτι την υποδέχεται πρώτη η πεθερά της η οποία σκεπασμένη με μια κόκκινη μαντήλα στο κεφάλι της δίνει να κρατήσει στην αγκαλιά της ένα μικρό παιδί, αγόρι ή κορίτσι με πολλές ευχές.

Έθιμα γάμου στα Τρίκαλα

Στα Τρίκαλα επικρατεί ακόμη και σήμερα το έθιμο του καθρέφτη. Η πεθερά της νύφης χαρίζει ένα καθρέφτη στη μέλλουσα νύφη τον οποίο οι «βλάμηδες» τον παραδίδουν στο σπίτι της νύφης. Αυτό το έθιμο συμβολίζει τη νύφη που αλλάζει ζωή.

Ένα ακόμη έθιμο είναι ότι το ζευγάρι φτάνει στην εκκλησία είτε με άλογα είτε με άμαξες.

Έθιμα γάμου Φλώρινα

Ο γάμος στη Φλώρινα, περιλαμβάνει έθιμα όπως το ζύμωμα του προζυμιού και το «αμίλητο νερό» για καλή τύχη.

Την Παρασκευή πριν το γάμο καθαρίζονται οι δρόμοι και καλούνται οι κουμπάροι, ενώ ανοίγεται η προίκα της νύφης.

Το Σάββατο γίνεται το λούσιμο της νύφης και του γαμπρού, και την Κυριακή ο γάμος με παραδοσιακά έθιμα, όπως το ξύρισμα του γαμπρού και η τελετή με το Φλάμπουρο.

Έθιμα γάμου Χίος

Στη Χίο, οι παραδοσιακοί γάμοι γίνονταν κυρίως τον Ιανουάριο, όταν οι αγρότες είχαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο.

Το προξενιό ήταν συνήθης τρόπος γνωριμίας και η συμφωνία επισφραγιζόταν με ρακί και ξηρούς καρπούς. Η προετοιμασία αρχίζει από την Παρασκευή με το ζύμωμα και τα σφαχτά, ενώ το Σάββατο οι φίλες της νύφης μεταφέρουν τα προικιά συνοδεία μουσικών οργάνων.

Την Κυριακή, η πομπή με τον κουμπάρο, τον γαμπρό και τη νύφη κατευθυνόταν στην εκκλησία. Ακολουθούσε μεγάλο γλέντι στην πλατεία, με φαγητό, χορό και το χαρακτηριστικό έθιμο των αναμμένων κεριών. Μετά, οι νέοι έκαναν καντάδες στα σπίτια των κοριτσιών. Ο γάμος ολοκληρωνόταν τη Δευτέρα το βράδυ με τα «συνιά», ταψιά γεμάτα γλυκά και ρακί, σύμβολο χαράς και φιλοξενίας.

Παλιά έθιμα γάμου

Τα παλιά έθιμα του γάμου στην Ελλάδα περιλαμβάνουν την προετοιμασία της νύφης, τη σημασία της προίκας για την οικονομική προετοιμασία του ζευγαριού, και ήθη που αφορούν τη γονιμότητα και την ευτυχία (π.χ. το σπάσιμο κουλούρας, το σκόρπισμα ρυζιού, το ρύζι και τα κουφέτα στο νυφικό κρεβάτι). Επίσης, συνηθιζόταν ο γαμπρός να μην βλέπει τη νύφη πριν από την τελετή.

Άλλα πιο συμβολικά έθιμα είναι το πάτημα του ποδιού του γαμπρού, συμβολίζοντας την υπακοή της και την επικράτηση της θέλησής της στο σπίτι. Το σπάσιμο πιάτου ή ποτηριού από τη νύφη συμβολίζοντας την καλή τύχη και τη γονιμότητα, καθώς επίσης και το πέταγμα του ρυζιού που συμβολίζει την ευτυχία, τη γονιμότητα και την αφθονία για το νέο ζευγάρι.

Σύγχρονα έθιμα γάμου

Κάποια από τα πιο σύγχρονα έθιμα γάμου έχουν να κάνουν περισσότερο με διαδικαστικά θέματα όπως για παράδειγμα τις μπομπονιέρες που μπορούν να είναι σε πιο μοντέρνα σχέδια και όχι απλά κουφέτα.

Ακόμη ένα είναι ο στολισμός της εκκλησίας καθώς και η φωτογράφιση και βιντεογράφιση τόσο του γάμου όσο και της δεξίωσης.

Ως σύγχρονο έθιμο μπορεί να θεωρηθεί και το ότι η νύφη λίγο πριν το τέλος του γλεντιού πετάει την ανθοδέσμη της στις ανύπαντρες φίλες της και όποια την πιάσει πρώτη, είναι και η επόμενη που θα παντρευτεί.

Γνωστά έθιμα γάμου

• Η αργοπορία της νύφης: Η νύφη φτάνει στην εκκλησία με καθυστέρηση για να αυξηθεί η προσμονή.
• Η συνοδεία της νύφης: Ο πατέρας της την παραδίδει στον γαμπρό και αν έχει αδερφό τότε την παραδίδουν μαζί και οι δύο.
• Το πάτημα στο πόδι: Η νύφη πατάει το πόδι του γαμπρού, σημάδι ότι θα έχει τον έλεγχο κατά τη διάρκεια του γάμου.

• Η μπομπονιέρα: Οι καλεσμένοι παίρνουν μια μπομπονιέρα με μονό αριθμό κουφέτων, συνήθως 5 ή 7.
• Το πέταγμα ρυζιού: Το ζευγάρι δέχεται ρύζι όταν βγαίνει από την εκκλησία.
• Η νυφική ανθοδέσμη: Η νύφη πετάει την ανθοδέσμη της σε άγαμες κοπέλες.